Zorg dat de bananen voor het snoep liggen

Het broodje bal, de bak patat en het zakje snoep; ze zijn onlosmakelijk verbonden met de sportkantine. Voor bananen, een smoothie of een appel geldt dat veel minder. ‘Want die verkopen hier niet’, zo is een veelgehoorde opmerking. Maar is dat wel zo? En is daar verandering in aan te brengen? We vroegen het aan Emely de Vet, hoogleraar gezondheidscommunicatie aan de Wageningen Universiteit.

De Vet lacht. De vaste combinatie tussen sportkantines en ongezond eten? Ook zij heeft zich daar vaak over verwonderd, vertelt ze. “Je zou toch verwachten dat mensen die bezig zijn met iets gezonds, ook iets gezonds willen kunnen kiezen in de sportkantine, maar nee.”

Voor de hand liggend
Maar dat geldt niet alleen voor de sportkantines, gaat ze verder. “Dat gaat net zo goed op voor alle andere plekken waar voedsel wordt aangeboden. Overal is de ongezonde keuze de meest voor de hand liggende. Zelfs in de supermarkt is dat het geval. Maar twintig procent van het aanbod dat daar ligt, past in de schijf van vijf.”

Dat neemt niet weg dat in de afgelopen jaren een beweging in de richting van gezonder voedsel is ingezet. Ook in sommige sportkantines zijn inmiddels gezondere alternatieven beschikbaar. “Dat is natuurlijk stap één”, aldus De Vet. “Zorg dat er wat te kiezen is, dat de gezondere producten ook beschikbaar zijn. Daar begint het mee.”

Pas op voor betutteling
Maar let op, waarschuwt de hoogleraar. Dat wil niet zeggen dat de ongezondere producten ineens uit de schappen moet verdwijnen. “Dan wordt het toch al snel als betuttelend ervaren. Er was laatst een school waar suikerhoudende dranken niet meer gedronken mochten worden, alleen maar water. Kwam er een vader in beeld die zei: ‘water is voor honden’. Dat zegt genoeg. ‘Die keuze kan ik zelf wel maken’, denken mensen dan.”

Maar dat is niet helemaal waar, stelt De Vet. “De meeste mensen zijn zich er niet van bewust in hoeverre de omgeving hun keuzes stuurt. Je kiest toch al snel wat voor het grijpen ligt, hetgeen dat letterlijk gemakkelijk te pakken is dus. En wat op ooghoogte ligt. Dat trekt de aandacht. Door subtiele aanpassingen zijn de gedragingen van mensen te beïnvloeden.”

Vooraan in het schap
Wanneer je dat weet, dan kun je daar ook rekening mee houden in de voetbalkantine, toch? “Klopt, zorg dat het gezonde vooraan in het schap ligt, in plaats van weggestopt achterin. Je moet de omgeving zo inrichten dat de gezonde keuze voor de hand ligt. Bananen plaatsen voor het snoep. Nudging heet dat. Met kleine aanpassingen in de omgeving kun je de gedragingen van mensen sturen.”

Daarnaast zijn er nog een paar manieren om die gedragingen te sturen, vertelt De Vet. De prijs van gezonde producten moet niet te hoog zijn. “Het moet kunnen concurreren met de ongezondere keuze. Is chips vijftig cent, dan moet een banaan niet 1,50 of 1,00 euro kosten. Ik pleit niet voor het duurder maken van ongezond voedsel hè. Dan kom je al weer snel op betutteling. Maar ik pleit wel voor het goedkoper aanbieden van fruit en gezondere keuzes.”

Killing
En reclame maken voor de gezondere variant kan ook helpen. Aanbiedingen voor gezonde producten of grote posters in de kantine? Prima, knikt De Vet. “Zolang je dan maar wegblijft van het opgeheven vingertje. Gezond heeft toch een beetje een suf imago. Een slogan zoals vroeger ‘snoep verstandig, eet een appel’, is killing. Ik zou wegblijven van woorden als ‘gezonde’ - of ‘verstandige keuze’. Dat heeft een averechts effect. Op de een of andere manier wordt gezond met vies en ongezond met lekker geassocieerd. Zelfs door volwassenen.”

Niet iedereen zal de gezonde kantine direct toejuichen, weet ook De Vet. “Wanneer er vragen over komen, dan kun je de keuze rechtvaardigen door te zeggen dat er weldegelijk behoefte is aan gezondere producten. Vraag maar aan mensen of ze hun gezondheid belangrijk vinden. Het antwoord laat zich raden. En dat niet alleen. De kantine is ook een plek waar veel kinderen komen. Zij kunnen nog niet zelf een afgewogen keuze maken. Dat is een kwetsbare groep. Daarvoor ben je ook als club verantwoordelijk.”

Rooskleurig
De Vet ziet de toekomst rooskleurig in. Aan alles merk je dat er een verandering op gang is gebracht, vindt de hoogleraar. “We zijn ons er steeds meer van doordrongen hoe ongezond ons aanbod eigenlijk is. Dat proces gaat alleen langzaam. Je hebt een aantal kantines nodig die voorloper zijn. Die aan andere verenigingen kunnen vertellen wat hun ervaringen zijn. Dat je omzet er niet van naar beneden gaat. Als andere clubs dat horen, dan zullen ze ook zelf sneller mee willen doen.”